Di tích Thành nhà Hồ (Thanh Hoá): Trăn trở đường tới...UNESCO


http://www.baodulich.net.vn/Story/vn/docduonggiobui/docduonggiobui/2009/1/3373.html   

  
                                                                                    -Hằng Hà-
Chúng tôi ghé qua huyện Vĩnh Lộc khi hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO công nhận Thành nhà Hồ là di sản văn hoá thế giới đang trong giai đoạn gấp rút hoàn thiện. Những phiến đá xanh toạ trên bốn cửa thành sừng sững thi gan qua 6 thế kỷ mang trong mình những giá trị văn hoá lịch sử minh chứng cho một triều đại ngắn ngủi bi hùng. Đường tới UNESCO của bức thành kỳ vĩ đang ngày một ngắn lại nhưng chiếc thảm đỏ trải đường dường như lại có phần chậm chễ...

                     
    
Hồn thành quách

       Thành nhà Hồ (còn có tên gọi là thành Tây Đô An Tôn được xây dựng thần tốc trong vòng 3 tháng) vốn là kinh đô của nước Đại Ngu với kiến trúc quân sự hoành tráng bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung. Thành cấu tạo bởi ba bộ phận: La thành Hào thành và Hoàng thành. Trong đó La thành và Hào thành được xây dựng với mục đích bảo vệ thành nội dấu tích còn lại khá mờ nhạt. Hoàng thành ngự trên bình đồ gần vuông với diện tích khoảng 1km2. Phần tường thành ngoài được ốp bằng các phiến đá xanh có khối lượng cả chục tấn. Các phiến đá này được ghè đẽo công phu và xếp chồng khít nhau theo hình chữ công tạo thành vách thẳng đứng mà không cần mạch vữa kết dính. Cửa thành được xây theo hình vòm cuốn. Trên cửa Bắc Nam hiện vẫn còn dấu tích các vọng lâu.  Không chỉ là "nhân chứng lịch sử" chứng kiến sự chuyển giao quyền lực giữa hai vương triều Trần - Hồ Thành Tây Đô còn là nơi diễn ra các cuộc cải cách táo bạo của Hồ Quý Ly trên các lĩnh vực chính trị kinh tế văn hoá giáo dục thể hiện khát vọng xây dựng một đất nước thái bình cường thịnh.

        Mang trong mình những giá trị lịch sử văn hoá tốt đẹp Thành nhà Hồ từ lâu trở thành niềm tự hào của người dân xứ Thanh mỗi khi nhắc đến. Tuy nhiên trước sự tàn phá khốc liệt của thời gian chiến tranh và con người hiện nay một số đoạn thành đã bị hư hại sạt lún. Hàng chục ngôi nhà mọc san sát dưới chân Thành nhà Hồ thậm chí có mảng thành còn bị người dân "mượn tạm" để xây chuồng trại! Những cung điện nguy nga trong thành giờ không còn nữa thay vào đó là các thửa ngô ruộng lúa lác đác các "lều chòi" của người dân trong vùng. Giá trị nhất của cung điện xưa còn sót lại là đôi rồng đá bị mất đầu nằm "bơ vơ" giữa cánh đồng những năm gần đây mới được chôn cọc bảo vệ.

                          
  
Ngay cạnh cửa Đông là đền thờ Nàng Bình Khương. Tương truyền khi xây thành ở phía Đông có một đoạn thành cứ xây lên là đổ. Hồ Quý Ly cho rằng người đốc công ở đây là Trần Công Sỹ có ý làm phản nên đem ra chém đầu. Nàng Bình Khương biết chồng bị oan kêu mãi không thấu bèn vỗ tay đập đầu xuống đá. Nhân dân đã lập đền thờ bà tại đây để tưởng nhớ hiện vẫn còn vết lõm sâu như vòm trán và dấu bàn tay. Đứng trước cửa đền đóng im ỉm lá rụng đầy sân hoang tàn nhớ lại chuyện xưa chợt thấy chạnh lòng thương người đàn bà đức hạnh. Cụ Tạo (77 tuổi) người đã 16 năm tự nguyện trông đền giải thích: "Cứ phải đóng lại như thế nếu không trâu bò xông vào phá phách thì phải tội. Tôi ở gần đây ai vào cứ gọi   tôi mở cửa giúp cho". Trong đền còn lưu giữ những hòn bi lăn vật dụng để người xưa chuyển đá xây thành mà người dân vô tình nhặt được.

       Bảo vệ di tích việc làm cấp bách

        Trước thực trạng của khu di tích cùng với việc thành lập Ban chỉ đạo xây dựng hồ sơ di sản văn hoá thế giới tháng 7/2007 tỉnh Thanh Hoá đã thành lập Ban quản lý di tích Thành nhà Hồ (hoạt động chính thức từ tháng 11/2007) với các nhiệm vụ trọng tâm: Phối hợp với các cơ quan chức năng ở trung ương và địa phương xây dựng hồ sơ di sản. (Hiện tại Thủ tướng đã đồng ý và có công văn đề nghị Bộ VHTT-DL và UBND tỉnh hoàn thiện các tiểu tiết của hồ sơ để trình UNESCO trước tháng 9/2009). Nhiệm vụ thứ hai không kém phần quan trọng là quản lý bảo vệ và phát huy giá trị khu di tích Thành nhà Hồ. Hàng loạt các dự án đã được triển khai: Dự án đền bù giải phóng mặt bằng khu vực từ chân thành đá ra ngoài 10m (dự án do UBND huyện Vĩnh Lộc làm chủ đầu tư); Dự án chống thấm ở các cổng thành; Dự án khai quật khảo cổ trùng tu một số công trình phụ cận liên quan đến Thành nhà Hồ như: Đàn tế Nam Giao (khai quật lần 3 với diện tích 3000m) đường Hoè Nhai đền thờ Nàng Bình Khương...Trong số đó giá trị nhất là khu Đàn tế công trình tôn giáo nơi vua hành lễ tế tạ trời đất cầu cho quốc thái dân an và con đường Hoè Nhai dài 2km nối từ cửa Nam đến Đàn tế (núi Đún Sơn thuộc địa phận xã Vĩnh Thành Vĩnh Lộc).

                        
      Bên cạnh đó công tác bảo vệ nguyên trạng ngăn chặn các trường hợp xâm phạm mới đang được tiến hành một cách triệt để. Tuy nhiên theo anh Nguyễn Xuân Toán Trưởng phòng nghiệp vụ Ban quản lý di tích còn một số khó khăn như: khu vực Hoàng thành phạm vi bất khả xâm phạm lại là diện tích đất canh tác của người dân nên chưa thể cấm các phương tiện thô sơ phục vụ nhu cầu sản xuất. Hơn nữa công tác bố trí diện tích đất canh tác mới cho người dân cũng cần có lộ trình thực hiện. Còn một vài lều chòi nằm trong "vùng cấm" chính quyền địa phương cam kết sẽ "xoá xổ" khi mùa vụ kết thúc để trả lại nguyên trạng cho khu di tích. Về mặt nhân sự anh Toán thừa nhận: "Do cơ quan mới thành lập lực lượng đang còn quá mỏng 18 người nhưng chỉ có 8 nhân viên chính thức trong khi phải phân bổ trên địa bàn rộng nên nhiều khi quản lý không xuể". Cũng theo anh Ban quản lý đang chú trọng đến việc tuyên truyền các luật di sản văn hoá quy chế bảo vệ di tích Thành nhà Hồ để người dân nhận thức được vai trò trách nhiệm của mình cùng tham gia bảo vệ.

        Phận người dưới chân Thành đá

                                  
        
Nép mình bên cạnh cửa Đông của Thành nhà Hồ ngôi nhà tềnh toàng của gia đình anh Vũ Đình Thuyết (thôn Đông Môn Vĩnh Long) là một trong số những ngôi nhà sắp bị giải toả để trả lại nguyên trạng 10m chân thành. Đang cuốc đất dưới đồng Sâu nghe cậu con trai báo tin anh tất tửi bỏ hết "đồ nghề" để kịp về nhà "giải bày câu chuyện". Từ ngày hay tin Thành nhà Hồ chuẩn bị được công nhận là di sản văn hoá thế giới anh vừa mừng vừa lo. Mừng vì bức tường Thành niềm tự hào của người dân xứ Thanh tưởng đã ngủ quên suốt 6 thế kỷ nay đã được quan tâm đầu tư thích đáng. Nhưng lo bởi cuộc sống gia đình anh tới đây sẽ bị xáo trộn khi phải rời mảnh đất tổ tiên để đi...xen cư phía cuối làng. Thêm một điều khiến anh "ấm ức" đơn giá đền bù cho gia đình anh còn vài chỗ chưa thoả đáng tuy đã gửi ý kiến lên xã nhưng đến nay vẫn biệt tăm tích. Giở tờ giấy ghi đơn giá đền bù từng hạng mục công trình anh nói: "Mảnh đất của gia đình tôi rộng 486m2 mà chỉ có 137m2 được công nhận đất ở với mức đền bù 100.000 đồng/m2 số còn lại bị quy là đất trồng cây lâu năm giá mỗi m 11.000 đồng. Ban đầu số đất này còn bị tiếng oan là đất lấn chiếm...".

          Phạm vi 10m từ chân thành đổ ra khu vực cần giải toả để phát lộ kiến trúc của Thành nhà Hồ hiện có 17 hộ dân đang sinh sống trong đó có 11 hộ xã Vĩnh Tiến và 6 hộ xã Vĩnh Long. Theo ông Lê Bá Ý- Phó chủ tịch huyện Vĩnh Lộc khu tái định cư sẽ được thiết lập tại cánh đồng xã Vĩnh Tiến cho các hộ dân trong xã riêng 6 hộ thuộc Vĩnh Long chỉ tiến hành xen cư. Dự kiến tổng số vốn đầu tư cho dự án khoảng 4 tỷ đồng. Được biết cách thực hiện của địa phương là đền bù 100% những nhà bị cắt một nửa vẫn được đền nguyên căn khi có bảng giá cụ thể chính quyền địa phương đã gửi đến từng hộ gia đình để xác minh tài sản và "tham thảo" ý kiến. Trao đổi về công tác giải phóng mặt bằng ông Lê Văn Sự Trưởng phòng Văn hoá huyện Vĩnh Lộc khẳng định: "Chúng tôi đã áp dụng mức đền bù cao nhất để đảm bảo quyền lợi cho người dân hiện tại 100% số hộ đã đồng ý chỉ đợi tỉnh phê duyệt là bắt tay vào thực hiện!".

          Thiết nghĩ thời gian không còn dài nữa hy vọng huyện Vĩnh Lộc sẽ nhanh chóng triển khai các dự án một cách minh bạch hiệu quả giúp người dân ổn định tâm lý "an cư" để  "lạc nghiệp" trên chính quê hương mình. Đồng thời thực hiện tốt công tác quản lý bảo vệ phát huy giá trị khu di tích thành nhà Hồ để đón đoàn thẩm định của UNESCO vào tháng 9 năm nay.

           

LONGKGOA

Bảo vệ di sản

Việt nam không coi trọng giá trị Lịch sử
Cứ để mục nát đi rồi mới nhớ tới
Buồn buồn........
Cần có nhiều thông tin về thành nhà hồ để mọi người biết về một di sản quý

LONGKGOA

Bảo vệ di sản

Việt nam không coi trọng giá trị Lịch sử
Cứ để mục nát đi rồi mới nhớ tới
Buồn buồn........
Cần có nhiều thông tin về thành nhà hồ để mọi người biết về một di sản quý